İçeriğe geç

Jeolojik kayıtlardaki boşluklar kıta hareketlerinin izini taşıyor

Neden önemli? Büyük Uyumsuzluk yalnızca Büyük Kanyon’da değil, Avrupa, Avustralya, Afrika ve Asya’da da görülüyor. Yeni çalışma, bu sınırları kıtaların yükselip aşınmasıyla ilişkilendiriyor.

20 Kasım 2026 00:33 · 1 dk okuma

Manto hareketleri, Dünya’nın bir milyar yılı aşkın jeolojik kaydını sildi

Dünya’nın jeolojik kayıtlarında bir milyar yılı aşan boşlukların nasıl oluştuğuna ilişkin yeni bir çalışma, açıklamayı gezegenin derinliklerindeki manto hareketlerinde aradı. Nature dergisinde yayımlanan araştırmada bilgisayar modelleri, bu hareketlerin kıtaları yükseltip aşındırarak eski kaya katmanlarını ortadan kaldırmış olabileceğini gösterdi.

Tortul kayaçlarda katmanlar çoğunlukla zaman içinde birikir; daha yaşlı katmanlar genellikle gençlerin altında kalır. Ancak bazı bölgelerde aralarında yüz milyonlarca yıl bulunan kayalar doğrudan üst üste duruyor. Büyük Uyumsuzluk adı verilen bu jeolojik boşluk Büyük Kanyon’un yanı sıra Avrupa, Avustralya, Afrika ve Asya’da da görülüyor.

Kayıp zaman aralığı bölgeye göre 200 milyon yıldan bir milyar yılın üzerine kadar değişiyor. Çalışmanın başyazarı Santosh Dhungana, jeolojik kayıtları ortasından büyük bir bölümü koparılmış kitaba benzetti ve bu sayfaların tesadüfen kaybolmadığını belirtti.

Dhungana ve ortak yazarı Nicolas Flament, Dünya’nın mantosundaki sıcak kaya dolaşımının kıtaları nasıl etkilediğini modelledi. Sonuçlar, yaklaşık bir milyar ile 540 milyon yıl önceki Neoproterozoyik Dönem’de Laurentia, Baltica ve Kuzey Çin’in yavaşça yükseldiğine işaret etti. Yükselen kara parçaları iklim koşulları ve erozyona uzun süre açık kaldı; su, rüzgâr ve diğer doğal süreçler eski kayaları aşındırdı.

Modellere göre bu bölgeler daha sonra yeniden çökmeye başladı. Deniz seviyelerinin karaya oranla yükselmesiyle aşınmış yüzeylerin üzerine yeni tortular birikti ve antik kayalarla daha genç katmanlar arasındaki keskin sınır oluştu. Araştırmacılar, yükselme ve çökme zamanlamasının Kuzey Amerika, Kuzey Avrupa ve Kuzey Çin’den elde edilen jeolojik kanıtlarla örtüştüğünü bildirdi.

 
Gözden Kaçanlar Muhabir.App platformu üyesidir.